okiem eksperta Biomasa w KPEiK: OZE tylko dla dużych instalacji?
komentarz do Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu
Aktualizacja KPEiK[i] pokazuje ważny kierunek transformacji budynków: termomodernizacja, elektryfikacja ogrzewania, pompy ciepła, ciepło systemowe oraz rozwój odnawialnych źródeł energii. Ten kierunek jest zrozumiały i potrzebny. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy spojrzymy na sposób, w jaki dokument i założenia prognostyczne traktują bioenergię (paliwa wytworzone z biomasy) w sektorze indywidualnego ogrzewania.
W prawie unijnym biomasa pozyskiwana w sposób zrównoważony jest zaliczana do odnawialnych źródeł energii. W przyjętym przez Radę Ministrów dokumencie KPEiK w odniesieniu do budynków indywidualnych widoczny jest jednak wyraźny podział: po jednej stronie są OZE kojarzone głównie z energią elektryczną, pompami ciepła i technologiami bezemisyjnymi, a po drugiej stronie konwencjonalne paliwa spalane (gaz ziemny, olej opałowy), wśród których pojawiają się także stałe paliwa biomasowe. Miejscowe ogrzewacze pomieszczeń, kominki, piece, piecyki i kotły na paliwa stałe są w założeniach modelowych ujęte bardziej jako element koszyka paliw emisyjnych niż jako część polityki OZE w budynkach.
Powstaje więc zasadnicze pytanie: dlaczego ciepłownictwo systemowe, elektrociepłownie i energetyka zawodowa mogą korzystać z przywileju zaliczania spalania biomasy pozyskanej w sposób zrównoważony jako OZE, a sektor indywidualnego ogrzewania jest opisywany przede wszystkim przez pryzmat emisji i problemów jakości powietrza? Jeżeli biomasa jest OZE w dużej instalacji spalania, to dlaczego nowoczesne urządzenie na drewno lub pellet w domu jednorodzinnym, spełniające rygorystyczne normy emisji, nie miałoby być traktowane jako element odnawialnego, rozproszonego systemu ciepła?
Nie chodzi tu o obronę wszystkich urządzeń i wszystkich sposobów spalania. Stare kotły pozaklasowe, mokre drewno, niekontrolowane spalanie odpadów czy nieefektywne paleniska nie powinny być utożsamiane z nowoczesnym wykorzystaniem bioenergii. Równie błędne jest wrzucanie do jednego worka tzw. kopciuchów oraz wysokosprawnych urządzeń na pellet, kotłów zgazowujących drewno, pieców i miejscowych ogrzewaczy spełniających wymagania ekoprojektu, wyposażonych w automatykę, odpowiednie doprowadzenie powietrza, akumulację ciepła lub współpracujących z instalacjami hybrydowymi.
Polska ma producentów i wykonawców, którzy potrafią dostarczać nowoczesne urządzenia zasilane biopaliwami. Nie musimy uzależniać się od importowanych technologii. W perspektywie najbliższych 5–10 lat mogą one odegrać praktyczną rolę: zastępować stare źródła ciepła, poprawiać jakość powietrza, zwiększać bezpieczeństwo energetyczne gospodarstw domowych i ograniczać ryzyko ubóstwa energetycznego tam, gdzie elektryfikacja ogrzewania jest technicznie lub ekonomicznie trudna do przeprowadzenia. Dla wielu domów, szczególnie poza zasięgiem sieci ciepłowniczych, rozwiązanie hybrydowe — pompa ciepła, fotowoltaika i nowoczesne urządzenie na biopaliwa stałe — może być bardziej realistyczne niż jeden uniwersalny model transformacji. Poza tym występuje tu podwójny local content[ii] — producenci, instalatorzy i zduni to pierwsza grupa, która spełnia to kryterium, a druga to polscy producenci i dostawcy biopaliw stałych (opału).
Uważam zatem, że polityka energetyczna kształtowana przez KPEiK powinna rozróżniać biomasę niskiej jakości i stare urządzenia od zrównoważonych biopaliw stałych z biomasy wykorzystywanych w nowoczesnych, niskoemisyjnych technologiach. W KPEiK i dokumentach wykonawczych brakuje jasnych zapisów, że ciepło z biopaliw stałych, wytwarzane w urządzeniach spełniających wysokie standardy emisyjne i sprawnościowe, może być elementem OZE w budynkach indywidualnych. Statystyki europejskie prezentowane przez Eurostat w kategorii odnawialnej energii w ogrzewaniu i chłodzeniu wprost obejmują biopaliwa stałe, ciekłe i gazowe, energię słoneczną cieplną, geotermię oraz ciepło otoczenia pozyskiwane przez pompy ciepła. Jednocześnie Eurostat oddziela odnawialną energię elektryczną od odnawialnego ciepła: prąd z OZE wykorzystywany do napędu pomp ciepła jest liczony w sektorze elektroenergetyki, a nie ponownie jako OZE w ogrzewnictwie. Tym bardziej krajowy dokument powinien jasno traktować nowoczesne ciepło z biopaliw stałych jako część OZE w budynkach indywidualnych, a nie wyłącznie jako element koszyka paliw emisyjnych.
Bez takiego rozróżnienia powstaje wrażenie niespójności: biomasa spalana w dużej instalacji jest odnawialna, ale biomasa spalana w nowoczesnym urządzeniu domowym staje się wyłącznie paliwem emisyjnym. To osłabia akceptację społeczną transformacji i pomija potencjał polskich producentów. KPEiK powinien wspierać czyste ciepło, ale czyste ciepło nie musi oznaczać wyłącznie elektryfikacji. Może oznaczać także mądre, lokalne i odpowiedzialne wykorzystanie biomasy, której mamy własne zasoby.
komentarz dr inż. Tomasz Mirowski IGSMiE PAN
[i] KPEiK – Krajowy Planu w dziedzinie Energii i Klimatu. Ministerstwo Energii. Warszawa, 8 czerwca 2026 r. https://www.gov.pl/attachment/1086a55d-7170-418f-9f79-9f2a93836be8 [ostatni dostęp: 15.06.2026]
[ii] Drogowskaz wdrożenia local content w Polsce. IGU OZE 2026. https://iguoze.pl/wp-content/uploads/2026/05/Drogowskaz-wdrozenia-local-content-w-Polsce-20260519.pdf [ostatni dostęp 15.06.2026]
